Kısa cevap: Ege kıyısında gök gürültülü fırtınalar genellikle Ekim–Ocak arasında yoğunlaşır. Bu dönemde yıldırımdan korunma sisteminin bağlantıları, topraklama ölçümleri ve parafudrları kontrol edilmeli; çatıya sonradan eklenen ekipmanın sisteme bağlı olup olmadığına bakılmalıdır. Kontrol yapılmamış bir sistem, kâğıt üzerinde var olsa da sezonu korumasız geçirebilir.
İzmir'de yıldırım deyince çoğu kişinin aklına yaz fırtınaları gelir. Oysa Ege kıyısında gök gürültülü fırtınaların yoğunlaştığı dönem genellikle sonbahar ve kıştır. Denizden gelen nemli hava ve cephe sistemleri, Ekim ile Ocak arasında kıyı şeridinde yıldırım aktivitesini artırır.
Sitemizdeki GLD360 verisine göre (2012–2014) İzmir ve çevresinde yıldırım vuruş yoğunluğu 2–4 vuruş/km²/yıl düzeyindedir. Bu Türkiye ortalamasının üzerindedir, ama asıl risk yoğunluktan değil, sistemin bakımsız kalmasından gelir.
Sezon içinde neden kontrol yapmak gerekir?
Yıldırımdan korunma sistemi, kurulduğu gün ne kadar iyi olursa olsun, zamanla bozulur. Bağlantı noktaları korozyona uğrar, klemensler gevşer, çatıya yeni ekipman eklenir, topraklama direnci mevsime ve zemine göre değişir. Bir yıl önce sağlam olan sistem, bu sezonun ilk fırtınasında beklendiği gibi çalışmayabilir.
İzmir'in kıyı kesimlerinde (Aliağa, Çiğli, Menemen, liman bölgesi) tuzlu hava korozyonu hızlandırır. Bu bölgelerdeki tesislerde bağlantı noktalarının durumu iç kesimlere göre daha sık kontrol edilmelidir.
İzmir, Konak. Görsel: Seyfi Şeren, CC BY-SA.
İzmir'deki tesisler için kontrol listesi
Çatıda
- Yakalama uçları ve ağ iletkenleri: Kopma, eğilme, yerinden çıkma var mı?
- Bağlantı ve ek noktaları: Klemenslerde gevşeme, korozyon veya ısınma izi var mı?
- Sonradan eklenen ekipman: Son bir yılda çatıya klima dış ünitesi, güneş paneli, anten, havalandırma eklendiyse, bunlar korunma bölgesinde mi ya da sisteme bağlı mı?
- Güneş panelleri: Panel çerçeveleri ve taşıyıcılar eş potansiyel bağlı mı, DC tarafı parafudrları sağlam mı?
Cephede ve zeminde
- İniş iletkenleri: Güzergâh boyunca kopma, sökülme ya da hasar var mı? Cephe tadilatı sırasında iletken yerinden çıkarılmış olabilir.
- Test (ölçüm) klemensleri: Erişilebilir mi, sökülüp takılabiliyor mu?
- Topraklama direnci: Son ölçüm değeriyle karşılaştırmalı yeni ölçüm. Ölçüm yöntemleri için topraklama direnci yazımıza bakabilirsiniz.
Binanın içinde
- Parafudrlar: Durum göstergeleri yeşil mi, sigortaları sağlam mı? Görevini yapmış bir parafudr değiştirilmeden bina bir sonraki darbeye korumasız girer.
- Eş potansiyel bara: Binaya giren enerji, veri, su ve gaz hatları ana baraya bağlı mı?
- Son yıldırım olayları: Geçen sezon tesise ya da yakınına yıldırım düştüyse, sonrasında sistem kontrol edildi mi?
Bölgeye göre öne çıkan riskler
- Aliağa (petrokimya, rafineri): Patlayıcı ortam (ATEX) bulunan alanlarda IEC 62305-3, sistemin 6 ayda bir gözle kontrol edilmesini önerir. Sezon başı kontrolü bu takvimin bir parçası olmalıdır.
- Kemalpaşa, Torbalı, Çiğli (organize sanayi): Geniş çatılı fabrikalarda en sık hasar, yıldırımın kendisinden çok enerji hattından giren aşırı gerilimin üretim hattındaki elektroniğe verdiği zarardır.
- Liman ve lojistik: Vinçler ve yüksek metal yapılar doğal yakalama noktasıdır; bunların topraklaması ve sisteme bağlantısı kontrol edilmelidir.
- GES'ler: Geniş açık alanlar ve uzun DC kabloları, hem doğrudan hem de yakına düşen yıldırımlarda hasar riskini artırır.
Yasal taraf: Yıllık kontrol zorunlu
Türkiye'de İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, yıldırımdan korunma tesisatının yılda en az bir kez periyodik kontrolden geçirilmesini ister. Yıllık kontrolünüz sezon öncesine denk gelmiyorsa, sezon içinde ek bir gözle kontrol yaptırmak iyi bir uygulamadır.
Ne zaman uzman çağırmalı?
Yukarıdaki listenin ilk bölümü (görsel kontroller) tesis teknik ekibi tarafından yapılabilir. Topraklama ölçümü, süreklilik testi ve parafudr değerlendirmesi ise ölçüm cihazı ve uzmanlık gerektirir. Listeden herhangi bir maddede sorun gördüyseniz ya da son ölçümün tarihini bilmiyorsanız, sezon bitmeden kontrol yaptırmanızı öneririz.
İzmir'deki tesisiniz için periyodik kontrol talebi için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. İzmir'e özel risk değerlendirmesi için İzmir hizmet bölgesi sayfamıza da bakabilirsiniz.
İlgili hizmetlerimiz: