Kısa cevap: Önce can güvenliğini sağlayın ve yangın belirtisi olup olmadığını kontrol edin. Ardından olayın tarihini, saatini ve görünen hasarı fotoğraflarla belgeleyin, ömrünü doldurmuş olabilecek parafudrları kontrol edin ve yıldırımdan korunma sistemini bir uzmana muayene ettirin. IEC 62305-3, yıldırım düştüğü bilinen her yapıda sistemin kontrol edilmesini ister. Görünür hasar olmaması, sistemin sağlam olduğu anlamına gelmez.
Yıldırım düştüğünde çoğu zaman ilk tepki rahatlamadır: Yangın çıkmadı, kimse yaralanmadı, bina ayakta. Ancak yıldırımın en pahalı etkileri genellikle görünmez. Gevşemiş bir bağlantı, ömrünü doldurmuş bir parafudr ya da aşırı gerilimle zayıflamış bir kontrol kartı, haftalar sonra arıza olarak ortaya çıkabilir.
Bu yazıdaki kontrol listesi, tesis yöneticileri ve İSG sorumluları için hazırlandı. Ataşehir'deki İstanbul Finans Merkezi'ne düşen yıldırım üzerine yazdığımız yazıyla birlikte okunabilir.
İlk saatler: Güvenlik
- Yangın kontrolü yapın. Çatı, çatı arası, elektrik panoları ve kablo kanallarında duman, koku veya ısınma olup olmadığına bakın. Yıldırım kaynaklı yangınlar bazen saatler sonra fark edilir.
- Fırtına geçene kadar çatıya çıkmayın. Aynı fırtınada yapıya tekrar yıldırım düşebilir.
- Elektrikli cihazlarda anormallik varsa enerjiyi kesin. Yanık kokusu, sigorta atması ya da çalışmayan cihazlar varsa ilgili devreyi ayırın.
- Patlayıcı ortam (ATEX) bulunan alanlarda tesisin acil durum prosedürünü uygulayın.
İlk gün: Belgeleme
Sigorta başvurusu ve hasar tespiti için olayı kayıt altına alın:
- Tarih ve saat: Yıldırımın düştüğü zamanı mümkün olduğunca kesin not edin. Güvenlik kamerası kayıtlarını saklayın.
- Fotoğraflar: Yakalama uçları, çatı, iniş iletkenleri, panolar ve hasarlı cihazlar. Hiçbir şeyi değiştirmeden önce fotoğraflayın.
- Hasar listesi: Arızalanan cihazları, seri numaralarını ve arızanın ne zaman fark edildiğini yazın.
- Yıldırım verisi: Yıldırım tespit ağlarının kayıtları, belirli bir zamanda belirli bir konuma yıldırım düşüp düşmediğini doğrulayabilir. Sigorta şirketiniz bu tür bir doğrulama isteyebilir.
Yıldırım sonrası ilk kontrol edilecek yerlerden biri, panolardaki parafudrlardır.
İlk 48 saat: Teknik kontrol
Parafudrlar
- Durum göstergelerini kontrol edin. Çoğu parafudrda yeşil/kırmızı bir gösterge bulunur. Kırmızıya dönmüş ya da sigortası atmış parafudr görevini yapmıştır ve değiştirilmelidir.
- Değişimi bekletmeyin. Görevini yapmış bir parafudrla bina, bir sonraki darbeye korumasız girer. Fırtına sezonu içindeyseniz bu risk gerçektir.
Yıldırımdan korunma sistemi
IEC 62305-3, yıldırım düştüğü bilinen her yapıda sistemin muayene edilmesini ister. Muayenede şunlar kontrol edilmelidir:
- Yakalama ucu ve isabet noktası: Erime, deformasyon, bağlantı gevşemesi. Uçta küçük erime izleri normaldir; önemli olan bağlantının sağlam kalmasıdır.
- İniş iletkenleri ve klemensler: Isınma izi, kopma, gevşeme.
- Süreklilik ölçümü: Yakalama sisteminden topraklamaya kadar iletken yolun sağlam olduğu ölçümle doğrulanmalıdır.
- Topraklama direnci: Önceki ölçümlerle karşılaştırmalı ölçüm.
- Eş potansiyel bağlantılar: Ana bara ve binaya giren hatların bağlantıları.
Cihazlar
- Kritik sistemleri test edin: Yangın algılama, acil aydınlatma, asansör kontrolü, otomasyon ve sunucular. Çalışıyor görünseler bile hata kayıtlarını kontrol edin.
- Arızaları kaydedin: Haftalar içinde ortaya çıkan arızaları da olayla ilişkilendirerek kaydedin; aşırı gerilim hasarı her zaman hemen görünmez.
Muayene sonrası: Rapor ve iyileştirme
- Muayene raporunu saklayın. Raporda ölçüm değerleri, fotoğraflar, tespit edilen uygunsuzluklar ve öneriler bulunmalıdır. Bu rapor hem sigorta süreci hem de bir sonraki periyodik kontrol için başlangıç noktasıdır.
- Nedeni sorgulayın. Hasar oluştuysa nedenini anlamak gerekir: Yıldırım korunmasız bir noktaya mı düştü, parafudr koordinasyonu mu eksikti, eş potansiyel bağlantıda mı sorun vardı? Gerekirse sistem IEC 62305'e göre yeniden değerlendirilmelidir.
Sistem yoksa ne olacak?
Yapıda yıldırımdan korunma sistemi yoksa ve yıldırım düştüyse, öncelik yine güvenlik ve hasar tespitidir. Ardından IEC 62305-2 risk analiziyle yapının korunması gerekip gerekmediği ve hangi seviyede korunacağı belirlenmelidir. Yıldırım düşmüş olması, yapının risk taşıdığının somut bir göstergesidir.
Yıldırım sonrası muayene ve raporlama için test ve raporlama hizmetimize ya da iletişim sayfamıza göz atabilirsiniz.
İlgili hizmetlerimiz: