Kısa cevap: Evet. Türkiye'de İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, işyerlerindeki yıldırımdan korunma tesisatının yılda en az bir kez periyodik kontrolden geçirilmesini ister. IEC 62305-3 ayrıca koruma seviyesine göre gözle ve tam muayene aralıkları önerir; patlama riski olan yapılarda gözle kontrol 6 ayda birdir. Yıldırım düştüğü bilinen her yapıda da sistem ayrıca kontrol edilmelidir.
Yıldırımdan korunma sistemi kurulduktan sonra çoğu zaman unutulur. Çatıda durduğu ve "bir şey olmadığı" sürece kimse kontrol etmeyi düşünmez. Oysa sistem, ancak bağlantıları sağlam ve topraklaması uygun olduğu sürece işe yarar. Periyodik kontrol hem yasal bir zorunluluk hem de sistemin gerçekten çalıştığını görmenin tek yoludur.
Yasal dayanak nedir?
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, işyerlerinde bulunan bazı tesisat ve ekipmanların belirli aralıklarla periyodik kontrolden geçirilmesini şart koşar. Yıldırımdan korunma tesisatı bu kapsamdadır ve yıllık periyodik kontrol gerektirir.
Kontrolü kimler yapabilir?
Yıldırımdan korunma tesisatının periyodik kontrolünü herkes yapamaz. Kontrolü yapacak kişinin EKİPNET'e kayıtlı olması ve bir EKİPNET numarasının bulunması zorunludur. EKİPNET numarası olmayan birinin düzenlediği periyodik kontrol raporu geçerli sayılmaz.
Bunun yanında, kontrolü yapacak kişide şu belgelerin de bulunmasını tavsiye ediyoruz:
- Elektrik Mühendisleri Odası'ndan (EMO) alınmış 1 kV altı ve üstü topraklama yetki belgesi
- Yıldırımdan korunma tesisatı yetki belgesi
Bu belgeler, kontrolü yapan kişinin topraklama ölçümü ve yıldırımdan korunma sistemleri konusunda eğitim aldığını gösterir. Raporu teslim almadan önce kontrolü yapan kişinin EKİPNET numarasının raporda yer aldığından emin olun.
IEC 62305-3 ne öneriyor?
IEC 62305-3, yasal zorunluluktan bağımsız olarak, koruma seviyesine göre şu muayene aralıklarını önerir:
| Koruma seviyesi | Gözle muayene | Tam muayene | Kritik sistemlerde tam muayene |
|---|---|---|---|
| LPL I – II | 1 yıl | 2 yıl | 1 yıl |
| LPL III – IV | 2 yıl | 4 yıl | 1 yıl |
Kaynak: IEC 62305-3
Ek olarak:
- Patlama riski olan yapılarda (ATEX) sistem 6 ayda bir gözle, yılda bir elektriksel olarak kontrol edilmelidir.
- Yapıya yıldırım düştüğü biliniyorsa ya da yapıda tadilat yapıldıysa, takvimi beklemeden kontrol yapılmalıdır.
Türkiye'de yönetmelik yıllık kontrolü zorunlu tuttuğu için, pratikte tüm koruma seviyelerinde yıllık kontrol uygulanır.
Periyodik kontrol, gözle muayenenin yanında süreklilik ve topraklama ölçümlerini de kapsar.
Periyodik kontrol neleri kapsar?
İyi bir periyodik kontrol yalnızca "çatıya bakmak" değildir. Şunları içermelidir:
- Belge kontrolü: Tasarım çizimleri, önceki raporlar ve ölçüm değerleri. Sistem projeye uygun mu, son kontrolden bu yana değişiklik oldu mu?
- Gözle muayene: Yakalama uçları, ağ iletkenleri, iniş iletkenleri ve bağlantı noktalarında kopma, gevşeme, korozyon, ısınma izi.
- Korunma bölgesi kontrolü: Çatıya sonradan eklenen ekipman (klima, panel, anten, baca) korunma bölgesinde mi, değilse sisteme bağlı mı?
- Süreklilik ölçümü: Yakalama sisteminden topraklamaya kadar iletken yolun elektriksel sürekliliği.
- Topraklama direnci ölçümü: Her iniş noktasında ve toplam sistemde, önceki ölçümlerle karşılaştırmalı. Ayrıntılar için topraklama direnci ölçümü yazımıza bakabilirsiniz.
- Eş potansiyel bağlantı: Binaya giren metal hatların (enerji, veri, su, gaz) ana baraya bağlantısı.
- Parafudrlar: Durum göstergeleri, sigortalar ve varsa olay sayaçları. Ömrünü doldurmuş parafudrların tespiti.
Raporda neler olmalı?
Bir periyodik kontrol raporu, sonraki kontrolde karşılaştırma yapılabilecek kadar ayrıntılı olmalıdır:
- Tesisin ve sistemin tanımı (koruma seviyesi, yöntem, iniş iletkeni sayısı)
- Kontrol tarihi, yöntemi ve kullanılan ölçüm cihazları (kalibrasyon bilgisiyle)
- Her ölçüm noktasındaki değerler ve önceki değerlerle karşılaştırma
- Tespit edilen uygunsuzluklar, fotoğraflarıyla
- Uygunsuzluklar için öneriler ve öncelik sırası
- Sonuç: Sistemin kullanıma uygun olup olmadığı
- Kontrolü yapan kişinin adı, EKİPNET numarası, varsa yetki belgeleri ve imzası
Yalnızca "uygundur" yazan, ölçüm değeri ve fotoğraf içermeyen bir rapor, denetimde belge olarak kabul edilse bile sistemin gerçek durumu hakkında bilgi vermez.
Kontrolde uygunsuzluk çıkarsa ne olur?
Rapordaki uygunsuzluklar giderilmeden sistem tam olarak güvenilir değildir. Gevşek bir bağlantı ya da yüksek topraklama direnci, yıldırım akımının öngörülmeyen bir yoldan geçmesine ve yangın ya da cihaz hasarına yol açabilir. Uygunsuzluklar giderildikten sonra ilgili ölçümler tekrarlanmalı ve rapora eklenmelidir.
Sık yapılan hata: Topraklama ölçümünü yeterli saymak
Birçok işyerinde yalnızca topraklama direnci ölçülür ve bu "paratoner kontrolü" olarak raporlanır. Oysa topraklama direnci uygun olsa bile çatıdaki bir kopukluk, sökülmüş bir iniş iletkeni ya da ömrünü doldurmuş bir parafudr sistemi işlevsiz bırakabilir. Periyodik kontrol, sistemin tamamını kapsamalıdır.
Tesisiniz için periyodik kontrol ve raporlama talebi için test ve raporlama hizmetimize ya da iletişim sayfamıza göz atabilirsiniz.
İlgili hizmetlerimiz: