IEC 62305, Uluslararası Elektroteknik Komisyonu (IEC) tarafından yayımlanan ve yıldırım koruma sistemlerinin tasarımını, kurulumunu, muayenesini ve bakımını düzenleyen uluslararası standarttır. Türkiye'de TS EN 62305 adıyla benimsenmiş olup dört bölümden oluşur.
IEC 62305-1 — Genel İlkeler
Yıldırımın fiziksel özelliklerini ve beklenen darbe parametrelerini tanımlar. Yıldırım Koruma Seviyeleri (LPL I–IV) bu bölümde belirlenir. LPL I en yüksek koruma seviyesidir; tasarım akımı 200 kA alınır. LPL IV minimum koruma seviyesi olup 100 kA tasarım akımına karşılık gelir.
IEC 62305-2 — Risk Yönetimi
Yapıya özgü risk analizi metodolojisini tanımlar. Can kaybı (R1), kamu hizmeti kaybı (R2), kültürel miras kaybı (R3) ve ekonomik kayıp (R4) bileşenleri hesaplanır. R1 için tolere edilebilir eşik 10⁻⁵/yıl'dır. Hesaplanan risk bu eşiği aşıyorsa LPS kurulumu zorunlu hale gelir.
Risk Bileşenleri Tablosu (IEC 62305-2)
| Bileşen | Kaynak | Hasar Türü | Açıklama |
|---|---|---|---|
| RA | Yapıya doğrudan yıldırım isabeti | D1 — Fiziksel hasar | Yangın, patlama, yapısal zarar; can kaybı ve maddi hasar |
| RB | Yapıya doğrudan yıldırım isabeti | D2 — İç sistemlere LEMP etkisi | Yüksek geçici aşırı gerilim; elektronik ve elektrik sistemlerine hasar |
| RC | Yakın çevreye yıldırım isabeti | D2 — Endüksiyon kaynaklı LEMP | İndüklenmiş aşırı gerilimler; kablo ve ekipman hasarı |
| RM | Bağlı hatlar üzerinden giriş | D3 — Adım/dokunma gerilimi | İletken hatlar, topraklama arıza akımları; can güvenliği |
| RU | Bağlı hatlara doğrudan isabet | D1 + D2 — Fiziksel ve LEMP | Güç veya sinyal hatlarından gelen yüksek enerji darbesi |
| RV | Yakın çevreye yıldırım + hat endüksiyonu | D2 — LEMP iletimi | Bağlı hatlar aracılığıyla yapıya iletilen aşırı gerilim |
| RW | Uzak yıldırım + hat endüksiyonu | D2 — Düşük enerji LEMP | Uzak mesafeli yıldırım kaynaklı, göreceli olarak düşük seviyeli darbe |
Toplam Risk: R = RA + RB + RC + RM + RU + RV + RW. Her bileşen ayrı ayrı hesaplanır ve toplam risk RT olarak toplanır. RT > RT_tol ise (örn. R1 için 10⁻⁵/yıl) LPS kurulumu standart gereği zorunludur.
IEC 62305-3 — Fiziksel Hasar ve Can Güvenliği
Dış LPS bileşenlerini düzenler: yakalama düzeni (çubuk, kafes, gergi iletkeni), iniş iletkenleri ve topraklama sistemi. Kafes yöntemi için göz boyutu LPL I'de 5×5 m, LPL IV'te 20×20 m'dir. Topraklama direnci hedefi R ≤ 10 Ω olarak belirlenmiştir.
IEC 62305-4 — Elektriksel ve Elektronik Sistemler
İç LPS bileşeni olan parafudların (SPD) seçimini ve koordinasyonunu düzenler. Tip 1 (10/350 µs), Tip 2 (8/20 µs) ve Tip 3 (kombinasyon dalgası) parafudrlar bu bölüme göre koordineli şekilde seçilir.
LPL Seviyeleri Karşılaştırma Tablosu
| Seviye | Tasarım Akımı (kA) | Koruma Etkinliği (%) | Yuvarlanan Küre Yarıçapı (m) | Örgü Aralığı (m) | Topraklama Direnci (Ω) | Tipik Uygulama |
|---|---|---|---|---|---|---|
| LPL I | 200 | 98 | 20 | 5 × 5 | ≤ 10 | ATEX, patlayıcı depo, kritik altyapı, petrokimya |
| LPL II | 150 | 95 | 30 | 10 × 10 | ≤ 10 | Hastane, okul, müze, yüksek bina (> 20 kat) |
| LPL III | 100 | 90 | 45 | 15 × 15 | ≤ 10 | Fabrika, OSB tesisi, alışveriş merkezi |
| LPL IV | 100 | 80 | 60 | 20 × 20 | ≤ 10 | Genel yapılar, depo, konut, çiftlik |
Not: Hangi LPL seviyesinin gerekli olduğu IEC 62305-2 risk analizi ile belirlenir; yukarıdaki tablo yalnızca genel rehber niteliğindedir. Yuvarlanan küre yarıçapı IEC 62305-3 Tablo 2'den alınmıştır.
Kafes Yöntemi Göz Boyutları (IEC 62305-3)
| LPL Seviyesi | Kafes Göz Boyutu | Koruma Açısı (h=10m) |
|---|---|---|
| LPL I | 5 × 5 m | 20° |
| LPL II | 10 × 10 m | 30° |
| LPL III | 15 × 15 m | 35° |
| LPL IV | 20 × 20 m | 45° |
IEC 62305 Standart Bölümleri
| Bölüm | İçerik | Kapsam |
|---|---|---|
| IEC 62305-1 | Genel Prensipler | Yıldırım tehlikesi, zarar türleri |
| IEC 62305-2 | Risk Yönetimi | R1–R4 risk bileşeni hesabı |
| IEC 62305-3 | Yapısal Hasar | Dış LPS, topraklama, bağlantı |
| IEC 62305-4 | Elektriksel Sistemler | Dahili koruma, SPD entegrasyonu |
Türkiye'de Yasal Durum
Türkiye'de kamu yapıları, hastaneler, okullar, patlayıcı ortamlar (ATEX Zone) ve yüksek gerilim tesisleri için TS EN 62305 uyumu yasal zorunluluktur. Sigorta şirketleri de büyük endüstriyel tesisler için bu uyumu poliçe şartı olarak talep etmektedir.
Risk analizi yapılmadan hazırlanan LPS projesi standarda uygun sayılmaz.
İlgili hizmetlerimiz: